Γαβριήλ Μιχαλάτος
Πολιτισμολόγος - Ιστορικός
Πολιτισμολόγος - Ιστορικός
Φέτος την Πρωτοχρονιά βρέθηκα στο όμορφο ορεινό χωριό Κρίκελλο της Ευρυτανίας. Ένα χωριό πλούσιο σε παραδόσεις αλλά και ιστορία. Ένα από τα ωραιότερα χωριά της πατρίδας μας φωλιασμενο στην καρδιά της Ευρυτανικης φύσης στα 1120 μέτρα .Όμως αυτός ο παράδεισος έκρυβε μια ιστορία από μια περίοδο μακρυνή που ανέδειξε ήρωες αλλά και που δίχασε για πολλές δεκαετίες τους Έλληνες.
Πάμε στην ιστορία μας.
Σύμφωνα με μαρτυρίες της εποχής, το βράδυ της 27ης Οκτωβρίου Ιταλοί στρατοπεδεύουν στο Κρίκελλο όπου πλιατσικολογούν.Το πρωί της επόμενης μέρας, 28 Οκτωβριου αναχωρούν με κατεύθυνση και πάλι προς το Καρπενήσι.Η δύναμη των 1200 Ιταλών είχε βγει προκειμένου να εντοπίσει τρεις Άγγλους που είχαν πέσει την προηγούμενη ημέρα από λάθος στο Καρπενήσι και είχαν φυγαδευτεί στο βουνό. Η οπισθοφυλακή τους όμως, για κάποιο λόγο καθυστερεί και γι’ αυτό ο Ιταλός διοικητής στέλνει με τη μαύρη φοράδα του έναν επίλεκτο στρατιώτη για να διαπιστώσει τα αίτια της καθυστέρησης τους.
Στην περιοχή κινείται αντάρτικο τμήμα 60 ανδρών ,με επί κεφαλής τον Άρη Βελουχιώτη, μαζί με τους3 Άγγλους αλεξιπτωτιστές που οι αντάρτες ανέλαβαν να τους οδηγήσουν στην Γκιώνα όπου θα συναντούσαν και άλλους δικούς τους, παρά τις αρχικές αντιρρήσεις του Βελουχιώτη ο οποίος τους έβλεπε με καχυποψία αλλά έπρεπε να τους βοηθήσεις αφού ήταν "συμμαχική δύναμη". Αυτοί οι Άγγλοι ήταν που ένωσαν για πρώτη και τελευταία φορά τις ελληνικές δυνάμεις ,ανατινάζοντας τη γέφυρα του Γοργοποτάμου γραφοντας ετσι την πιο ένδοξη σελίδα της Εθνικής Αντίστασης .
Ένας ιχνηλάτης του Βελουχιώτη συλλαμβάνει τον Ιταλό απεσταλμένο και τον οδηγεί στον αρχηγό του. Να σημειώσουμε ότι αυτό το άλογο που κατασχέθηκε ήταν το μετέπειτα «μαύρο άτι» του Α. Βελουχιώτη που βλέπουμε σε όλες τις σχετικές φωτογραφίες.
Από τον αιχμάλωτο Ιταλό οι αντάρτες πληροφορούνται πολύτιμες λεπτομέρειες για τις ακριβείς κινήσεις του εχθρού στην περιοχή.Το χτύπημα αποφασίζεται να γίνει στη θέση «Κουφόβρυση» του Κρίκελλου.
Μόλις οι Ιταλοί εμφανίστηκαν στο σημείο άρχισαν να δέχονται κατεγισμο πυρών. Οι Ιταλοί χάνουν 3 στρατιώτες και πιάνονται 15 αιχμάλωτοι , ενώ οι αντάρτες έχουν έναν νεκρό .Είναι ο δάσκαλος Δημήτρης Σαξώνης («Δασκαλάκης») από τα Μάρμαρα της Φθιώτιδας.Ο Σαξωνης είναι από τους πρώτους νεκρους Ελασίτες στην ιστορία του ΕΛΑΣ.
Τα οδυνηρά αντίποινα.
Την επόμενη της μάχης φεύγοντας ο Βελουχιώτης με τους άντρες του το χωριό πέφτει στα χέρια των Ιταλών οι οποίοι εκτελούν 2 αθώους ,τον Κώστα Μιτζιβίρη, καθώς και το Γιώργο Ζούκα. Στη συνέχεια καίνε 32 σπίτια μεταξύ των οποίων και το ιατρείο του χωριού.
Η παραπάνω ιστορία είχε μια εξέλιξη η οποία με εξέπληξε με δεδομένο ότι πριν από τον πόλεμο, στο χωριό υπήρχε οργάνωση του ΚΚΕ με επικεφαλής το Κρικελλιώτη δάσκαλο Βασίλη Παπανικολάου, παλιό φίλο του Άρη Βελουχιώτη ο οποίος και τον οργάνωσε στο κίνημα από τον καιρό που εκείνος σπούδαζε δάσκαλος στη Λαμία. Αργότερα, με την ίδρυση του ΕΑΜ, δημιουργήθηκε και ισχυρή αντιστασιακή τοπική οργάνωση στο χωριο.
Προκειμένου να έχω μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα αποφάσισα να ρωτήσω στο χωριό σχετικά με την μάχη και εκείνη την περιοδο. Όταν ρώτησα σχετικά στο καφενείο του χωριού μια κυρία η οποία πιστηκε να μου μιλήσει όταν της ανέφερα ότι είμαι ιστορικός και με ενδιαφέρει πολύ η ιστορική μνήμη των απογόνων όλων αυτών που πρωταγωνίστησαν σε σημαντικά για την ιστορία της χώρας γεγονότα ( δεν αναφέρω το όνομα της διότι ήταν αρκετά επιφυλακτικη- στην επαρχία τα πράγματα ακόμη και σήμερα δεν είναι όπως στην Αθήνα) μου απάντησε ......
" Εδώ έδρασε ο Άρης Βελουχιώτης και παραπάνω θα δεις και το μνημείο από τη μάχη. Δεν έμεινε όμως να δει τα αντίποινα . Δεν θέλω να μιλάω για αυτό το θέμα. Οι αντάρτες σκότωσαν τον θείο μου και δύο παιδιά από το σόι μου 2 &3 ετών. Όταν μπήκαν μέσα στο Καρπενήσι το Γενάρη του 1949 , ένας από αυτούς μπήκε στο σπίτι μας και τους εκτέλεσε χωρίς λόγο. Χαίρομαι που μου λες ότι θέλεις να ακούσεις όλες τις πλευρές.... Όταν ο Κώστας Μπακογιάννης πριν από κάνα χρόνο εξέφρασε τα συλλυπητήριά του για το θάνατο του Βασίλη Πριόβολου, γνωστού και ως καπετάν Ερμή, ο οποίος καταγόταν από τη Ρούμελη νιώσαμε απαίσια. Δεν αναφέρθηκε όμως στα παιδομαζωματα που έκανε στα χωριά μας ο Καπετάν Ερμής ". Είναι γνωστή η αρπαγή 25 κοριτσιών από το Χωριό από τους αντάρτες, ελ Τα περισσότερα τα άρπαξαν την Κυριακή 25 Μαρτίου 1948 αμέσως μετά την έξοδό τους από την εκκλησία και τα υπόλοιπα, που δεν είχαν πάει στην εκκλησία, κυνηγώντας τα στα μέρη που είχαν κρυφτεί όταν έμαθαν για την αρπαγή των πρώτων ...
Σημείωση
Επειδή κάποιοι θα πουν με ευκολία " τι το ήθελες να μιλήσεις με αυτή τη φασιστριά" θα ήθελα να πω πως η ιστορία μπορεί να μην ξαναγράφεται, αλλά θεραπεύεται με το να ακούγονται όλες οι αποψεις. Σίγουρα δεν πρέπει να αποτελεί αιτία διχασμού το τι είχε συμβεί πριν από 70 χρόνια ωστόσο δεν πρέπει να θάβονται και οι επιμέρους ιστορικές αλήθειες .Ο Καραμανλής, ο οποίος νομιμοποίησε το ΚΚΕ θεώρησε την εποχή του πως η καταλλαγή θα ολοκληρωνόταν με την αποσιώπηση του εμφυλίου άγους .Η Δεξιά και το Κέντρο δεν μιλούσαν για τον Εμφύλιο, όμως η Αριστερά ήταν λαλίστατη και παραγωγικότατη.Τα βιβλιοπωλεία γέμισαν με απομνημονεύματα ανταρτών και ο Αρης βρήκε μια θέση στην πινακοθήκη των ηρώων του έθνους. Υπήρχαν όμως και αυτοί που βίωσαν τα γεγονότα διαφορετικά και έχουν αντίθετη άποψη. Ο ρόλος του ιστορικού ερευνητή είναι να ανακαλύπτει όλες τις πτυχές μιας ιστορίας και να μην τις αποκρυπτει ακόμα και εάν γνωρίζει ότι δεν θα γίνει αρεστός.
Καλή χρονιά.
