Μια λωρίδα (Γάζας )αίματος

Κείμενο Γαβριήλ Μιχαλάτος

گابریل میگلاتوس

Πολιτισμολόγος - Ιστορικός

Αυτές τις ημέρες  μετά το νέο χτύπημα των Ισραηλινών δυνάμεων με τα δεκάδες θύματα από την πλευράς Παλαιστινίων έχω βρεθεί σε αρκετές συζητήσεις για το συγκεκριμένο θέμα ακούγοντας πολλές και διάφορες γνώμες . Ωστόσο μετά λύπης διαπιστώνω ότι πολλοί εκφράζουν άποψη (δικαίωμα τους βέβαια) χωρίς να γνωρίζουν τα βασικά ιστορικά στοιχεία της αιώνιας αυτής διαμάχης .Μάλιστα    δεν είναι λίγοι αυτοί που ξαφνιάζονται μπροστά στο νέο αιματοκύλισμα του Παλαιστινιακού λαού από τον Ισραηλινό στρατό.  .Όμως για αυτούς που ασχολούνται με τα γεγονότα τα οποία διαδραματίζονται εδώ και 100 χρόνια στην ευρύτερη περιοχή ,τα δεκάδες θύματα που άφησε πίσω η σκληρότητα του Ισραηλινού Στρατού,  όσο κυνικό και εάν ακούγεται , ήταν κάτι αναμενόμενο.

Δεν θα ήθελα να σας κουράσω με μια μακροσκελή ανάλυση για το τι συμβαίνει στην Μέση Ανατολή ωστόσο χρειάζεται μια μικρή αναδρομή στα ιστορικά γεγονότα προκειμένου να σχηματίσει κανείς μια γενική άποψη για το τι ακριβώς συμβαίνει αλλά και για ποιους λόγους κάθε τόσο έχουμε  νέες εντάσεις και συγκρούσεις.

Ας δούμε λοιπόν τα γεγονότα…… 

Μέχρι και το τέλος του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου και την οριστική κατάρρευση και διάλυση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, ο πληθυσμός της Παλαιστίνης είχε διαμορφωθεί σε δύο κύριες ομάδες: μια μικρή μειοψηφία Εβραίων (περίπου 8%) και μία πλειοψηφία Αράβων, Μουσουλμάνων και Χριστιανών, που ζούσαν μαζί ειρηνικά. Το <<κακό>> ξεκινά  από τη Διακήρυξη Μπάλφουρ του 1917, με την οποία ο λόρδος Μπάλφουρ, τότε Βρετανός υπουργός Εξωτερικών, γνωστοποιούσε προς τον λόρδο Ρότσιλντ, ηγέτη της εβραϊκής κοινότητας στη Μεγάλη Βρετανία και μεγαλοτραπεζίτη, ότι η αυτής μεγαλειότης βλέπει θετικά το ενδεχόμενο δημιουργίας μίας «εθνικής εστίας» για τους Εβραίους στην Παλαιστίνη.  Και εδώ είναι που αρχίζει το πρόβλημα να σχηματοποιείται καθώς με τη διακήρυξη αυτή η Μεγάλη Βρετανία αποδίδει στους Εβραίους κάτι που δεν της ανήκει .

Μετά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο η Παλαιστίνη βρίσκεται  υπό βρετανικό έλεγχο και όπως προβλέπονταν από τις σχετικές  συνθήκες έπρεπε η  Αγγλία να τη δώσει στους κατοίκους  της Παλαιστίνης, οι οποίοι στη συντριπτική τους πλειονότητα Άραβες. Αντί αυτού η Αγγλία  επέτρεψε την αθρόα εγκατάσταση Εβραίων μεταναστών στην Παλαιστίνη με σκοπό την πληθυσμιακή αλλοίωση της περιοχής. Η παλαιστινιακή αντίσταση δεν αργεί να εκδηλωθεί. Την 1η Μάη 1921 ξεσπάει μια σημαντική εξέγερση κατά της βρετανικής διοίκησης, αλλά και κατά του σιωνιστικού εποικισμού. Στις μάχες της Χάιφα και της Γιάφα που επακολουθούν έχουμε 95 νεκρούς και 219 τραυματίες.

Το 1936 οι Παλαιστίνιοι καλούν σε γενική απεργία ενάντια στην αποικιοκρατία. Πρόκειται για την πιο μακρόχρονη απεργία στην ιστορία του εργατικού κινήματος. Διαρκεί έξι μήνες και καταλήγει σε ανταρτοπόλεμο. Οι Παλαιστίνιοι κατορθώνουν να αποκτήσουν τον έλεγχο της υπαίθρου (εκτός των εβραϊκών εποικισμών) και καταλαμβάνουν τις σημαντικότερες πόλεις, ανάμεσα τους τη Χάιφα τη Γιάφα και το αρχαίο τμήμα της Ιερουσαλήμ. Οι Βρετανοί στέλνουν ισχυρές στρατιωτικές δυνάμεις για να δαμάσουν την εξέγερση και εξοπλίζουν τους εβραίους εποίκους, δημιουργώντας έτσι τις βάσεις για το μελλοντικό ισραηλινό στρατό. Ο Μοσέ Νταγιάν και ο Γιγκάλ Αλόν –αργότερα στρατηγοί και υπουργοί– παίρνουν τα πρώτα τους μαθήματα ως στρατιωτικοί. Οι εβραίοι έποικοι ιδρύουν αντι–ανταρτικές μονάδες. Διεισδύουν τη νύχτα σε παλαιστινιακές περιοχές και εγκαθιστούν προκατασκευασμένα οχυρά: ένας ξύλινος πύργος περιτριγυρισμένος από ένα φράχτη με πασσάλους αποτελεί την υποδομή για ένα νέο κιμπούτς (αγροτική συνεταιριστική κοινότητα). Στη διάρκεια της παλαιστινιακής εξέγερσης ιδρύονται έτσι 53 κιμπούτς. Το 1939 η εξέγερση αυτή υποκύπτει. Υπάρχουν 15.000 νεκροί και τραυματίες. Ο πόλεμος της ανεξαρτησίας των Παλαιστινίων αποτυχαίνει και η δύναμη κρούσης της παλαιστινιακής αντίστασης εξασθενεί σημαντικά  για μερικές δεκαετίες.

Με την λήξη του Β Παγκόσμιου πολέμου τα πράγματα αντί να ξεκαθαρίσουν περιπλέκονται ακόμη περισσότερο. Οι φανατικοί διωγμοί κατά των Εβραίων και το ολοκαύτωμα όπως είναι φυσικό αυξάνουν τον Εβραϊκό εθνικισμό με τους Εβραίους να στρέφονται και κατά των Αράβων αλλά και των Άγγλων. Η κατάσταση περνάει στον  ΟΗΕ όπου  με την απόφαση 181 του 1947 ζητάει την δημιουργία δύο κρατών στην Παλαιστίνη, ενός αραβικού και ενός εβραϊκού, ενώ η Ιερουσαλήμ ανακηρύσσεται corpusseparatum και τίθεται υπό την αιγίδα του ΟΗΕ ως κοιτίδα και των τριών μονοθεϊστικών θρησκειών. Η απόφαση αυτή αν και φαίνεται  δίκαιη, εφαρμόσθηκε, μονομερώς σε βάρος των Αράβων. Η Μ. Βρετανία αρνήθηκε να συμβάλλει στη σωστή εφαρμογή της, με το πρόσχημα ότι δε θέλει να χρησιμοποιήσει βία. Αντίθετα, οι ένοπλες εβραϊκές οργανώσεις άρχισαν άγριες επιθέσεις ενάντια στους Άραβες, με σκοπό να τους ξεριζώσουν από τα σπίτια τους και τα χωριά τους.

Όπως ήταν αναμενόμενο οι Εβραίοι αρπάζουν αυτή τη θετική για αυτούς απόφαση και στις 14 Μαΐου 1948 ο Νταβίντ Μπεν Γκουριόν ανακηρύσσει το κράτος του Ισραήλ. Η εξέλιξη αυτή ενόχλησε όπως ήταν φυσικό τους Άραβες  με αποτέλεσμα τις πρώτες πρωινές ώρες της 15ης Μαΐου οι στρατοί πέντε αραβικών κρατών, της Αιγύπτου, της Ιορδανίας, του Ιράκ, της Συρίας και του Λιβάνου, εισέβαλαν στο Ισραήλ. Ο πρώτος αραβοϊσραηλινός πόλεμος είχε μόλις ξεκινήσει... στόχος της αραβικής ηγεσίας ήταν να μην εφαρμοσθεί η απόφαση του ΟΗΕ της 29ης Νοεμβρίου 1947, που προέβλεπε τη σύσταση δύο κρατών στην περιοχή της Παλαιστίνης: ενός αραβικού και ενός εβραϊκού. Το Ισραήλ  καταφέρνει να κερδίσει τον πόλεμο αυτόν χάρη στα τσεχοσλοβακικά όπλα, τα οποία αποστέλλει η Σοβιετική Ένωση στο νεοσύστατο  κράτος ελπίζοντας ότι έτσι θα αποκτήσει κάποια επιρροή σ' αυτό και κατ' επέκταση στην Εγγύς Ανατολή.......

Ο πόλεμος αυτός υπήρξε μία πανωλεθρία  για τους Άραβες της Παλαιστίνης, οι οποίοι αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν κατά χιλιάδες τη γη τους λόγω της ισραηλινής προέλασης. Και σαν να μην έφταναν όλα αυτά έρχεται ένας ακόμη πόλεμος να περιπλέξει ακόμη περισσότερο τα πράγματα. Ο λεγόμενος πόλεμος των έξι ημερών. Το Ισραήλ επιτίθεται εναντίον  των Αράβων το πρωινό της 5ης Ιουνίου 1967  ενέργεια  οδηγεί τους Άραβες σε συντριπτική ήττα, καθώς το Ισραήλ καταλαμβάνει από την Αίγυπτο τη χερσόνησο του Σινά και τη Λωρίδα της Γάζας,  από την Συρία καταλαμβάνει τα υψίπεδα του Γκολάν, όπως επίσης τη Δυτική Όχθη και την Ανατολική Ιερουσαλήμ, εδάφη τα οποία άνηκαν στην Ιορδανία . Έτσι το Ισραήλ καταφέρνει να κατακτήσει και τα εδάφη τα οποία σύμφωνα με την απόφαση 181/1947 προορίζονταν για τη δημιουργία του παλαιστινιακού κράτους

 Ο πόλεμος των έξι ημερών του 1967 άσκησε βαθιά επίδραση στους λαούς του Ισραήλ και των Αράβων, γιατί μετέβαλε τον πολιτικό και κοινωνικό βίο των λαών αυτών και διαφοροποίησε σε μεγάλη έκταση το Χάρτη της περιοχής της Μέσης Ανατολής από τις αντίστοιχες μεγάλες εδαφικές κατακτήσεις και απώλειες εδαφών των αντιπάλων. Για πρώτη φορά στην ιστορία του το Ισραήλ, κατά τον πόλεμο του 1967, επέκτεινε την επικράτειά του, με κατάληψη, σε τεράστια βάθη εδαφών και εξασφάλισε τη δυνατότητα εφαρμογής των στρατηγικών του επιλογών. Επίσης είναι το χρονικό σημείο που αρχίζει να αναπτύσσεται ένα νέο κίνημα αντίστασης και να οργανώνεται το αντάρτικο κατά του Ισραήλ. Πρόκειται μεταξύ άλλων για τη Φατάχ του Γιασέρ Αραφάτ (που θα ελέγξει και την PLO, Οργάνωση για την Απελευθέρωση της Παλαιστίνης), το Λαϊκό Μέτωπο και το Δημοκρατικό Μέτωπο. Θα δημιουργηθούν συνολικά δεκατέσσερις διαφορετικές οργανώσεις.

 Το 1973 έρχεται μια ακόμη πολεμική σύγκρουση να περιπλέξει ακόμη περισσότερο το κουβάρι. Η  Αίγυπτος και η Συρία επιτίθενται αιφνιδιαστικά στο Ισραήλ, το οποίο αν και δεν έχει προχωρήσει σε επιστράτευση των δυνάμεων του καταφέρνει να ανασυνταχθεί και να αντεπιτεθεί, πράγμα που οδηγεί σε μία «περίεργη» αραβική νίκη, ικανή ωστόσο να σώσει τα προσχήματα και να επιτρέψει στο Κάιρο και τη Δαμασκό να αρχίσουν διαπραγματεύσεις . Στις διαπραγματεύσεις αυτές η Αίγυπτος κερδίζει την επιστροφή του Σινά, όχι όμως και η Συρία την επιστροφή των υψιπέδων του Γκολάν. Το σημαντικό στοιχείο αυτού του πολέμου είναι ότι  η σφοδρότητα με την οποία εξελίχθηκε  και οι απώλειες όλων των αντιμαχόμενων παρατάξεων κατέστησε τους λαούς αυτούς πλήρως εξαρτημένους από χώρες του εξωτερικού για τον εφοδιασμό τους με πολεμικό υλικό για την ανασυγκρότηση των δυνάμεών τους.

 Στις 6 Ιούνη 1982, 15 χρόνια μετά από τον πόλεμο του 1967 άρχισε ένα ακόμη πόλεμος μεταξύ  Ισραηλινών και Αράβων με την εισβολή των πρώτων στο Λίβανο. Οι επιθετικές ενέργειες του Ισραήλ και των «ειρηνευτικών» στρατιωτικών δυνάμεων των ΗΠΑ, της Γαλλίας και Ιταλίας προξένησαν αντιδράσεις και αγανάκτηση στη διεθνή κοινή γνώμη που έζησε την αγριότητα της στρατιωτικής κλίκας του Ισραήλ στο Νότιο Λίβανο και τη  Δυτ. Βηρυτό. Σκοπός της επίθεσης ήταν η εξόντωση της  Οργάνωσης για την Απελευθέρωση της Παλαιστίνης (PLO). Η επίθεση στόχευε και κατά της Συρίας και να γίνει ο Λίβανος ορμητήριο για τα σχέδια των  Αμερικανών στην περιοχή, πράγμα που έγινε πιο φανερό με την υπογραφή της συμφωνίας Λιβάνου – Ισραήλ και το ρόλο των ΗΠΑ στην περιοχή.

Οι πολεμικές συγκρούσεις όμως δεν σταματούν εδώ αλλά αλλάζουν μορφή  καθώς οι Παλαιστίνιοι δεν διαθέτουν τις στρατιωτικές δομές του κράτους του Ισραήλ. Στις 9 Δεκεμβρίου 1987 ξεσπά η πρώτη Ιντιφάντα, καθώς την προηγούμενη ένα ισραηλινό στρατιωτικό καμιόνι χτυπάει μία ομάδα Παλαιστινίων που γύριζαν από τις δουλειές στα σπίτια τους σκοτώνοντας τέσσερα άτομα και τραυματίζοντας εννιά . Η πρώτη Ιντιφάντα (1987-1993) ήταν μια μαζική εξέγερση των Παλαιστινίων εναντίον της ισραηλινής κατοχής με ενέργειες που περιελάμβαναν από γενικές απεργίες και μποϊκοτάζ ισραηλινών προϊόντων έως οδοφράγματα, διαδηλώσεις και πετροπόλεμο με τις ισραηλινές δυνάμεις. Κατά τη διάρκεια της πρώτης Ιντιφάντα υπολογίζεται ότι έχασαν τη ζωή τους 1.100 Παλαιστίνιοι και 160 Ισραηλινοί.

 Η κατάσταση αυτή θα εκτονωθεί με την παρέμβαση των ΗΠΑ. Οι ΗΠΑ,  συγκαλούν τον Οκτώβριο του 1991 διεθνή διάσκεψη για την ειρήνη στη Μέση Ανατολή, η οποία το 1993 οδηγεί στη Συνθήκη του Όσλο. Στις 13 Σεπτεμβρίου του 1993 ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Γιτζάκ Ράμπιν και ο ηγέτης της Οργάνωσης για την Απελευθέρωση της Παλαιστίνης, Γιάσερ Αραφάτ υπογράφουν τη συμφωνία του Όσλο. Εκεί βρίσκεται και ο Μπιλ Κλίντον, ο αρχιτέκτονας της επαναπροσέγγισης. Στο Όσλο μπήκαν τα θεμέλια της παλαιστινιακής αυτονομίας, παρά το γεγονός ότι σοβαρά ζητήματα μεταξύ των δύο πλευρών παρέμεναν εκκρεμή. Η αμφιλεγόμενη συμφωνία του Όσλο που υποχρεώνει τους Παλαιστίνιους να παραδώσουν τα ¾ της ιστορικής Παλαιστίνης σαν αντάλλαγμα για τη δημιουργία ανεξάρτητου Παλαιστινιακού κράτους στη Δυτική Όχθη και τη Λωρίδα της Γάζας. Όμως δεν σημαίνει ότι επειδή υπογράφτηκε εφαρμόστηκε και άμεσα. Για την μερική έστω εφαρμογή αυτής της συμφωνίας, χρειάστηκε να υπογραφούν άλλες πέντε ενδιάμεσες συμφωνίες: του Καΐρου του 1994, της Τάμπα το 1995, της Χεβρώνας το 1997, του Ουάι Ρίβερ το 1998 και του Σαρμ Ελ – Σέιχ στην Αίγυπτο, γνωστή και ως «Συμφωνία Ουάι ΙΙ.( Χαρακτηριστικό είναι ότι από τις παραπάνω συνθήκες δεν προβλέπεται καμιά παλαιστινιακή κυριαρχία σε τμήμα της Παλαιστίνης. Η παλαιστινιακή αρχή δεν παίρνει και δεν μπορεί ν’ ασκήσει εξουσία στα εδάφη, στο νερό, στους δρόμους ή στα σύνορα. Αποκτά αυτονομία μόνο σ’ ό,τι αφορά τους ανθρώπους, δηλαδή ένα τμήμα του παλαιστινιακού πληθυσμού (όχι τους εβραίους εποίκους) στα κατεχόμενα).

 Και ενώ η συνθήκη αυτή βάζει τις δύο πλευρές στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων και διαφαίνεται για πρώτη φορά μια κάποια λύση στο πρόβλημα   στις 4 Νοεμβρίου του 1995, η δολοφονία του Γιτζάκ Ράμπιν από φανατικό Ισραηλινό έποικο σοκάρει την παγκόσμια κοινή γνώμη. Και δεν έφτανε αυτό αλλά τον Σεπτέμβριο του 2000, , ο στρατηγός Αριέλ Σαρόν συνοδεία ενόπλων μετέβη στο τέμενος του Αλ Άκσα, , ημέρα Παρασκευή, ημέρα προσευχής για τους μουσουλμάνους. Το τέμενος Αλ Ακσά είναι για τους μουσουλμάνους ο τρίτος σε σημασία ιερός τόπος μετά τη Μέκα και τη Μεδίνα . Από κει, λέει η παράδοση τους, ο προφήτης Μωάμεθ ανέβηκε στους ουρανούς, πάνω σε άσπρο άλογο. Η προκλητική αυτή ενέργεια πυροδότησε τη δεύτερη Ιντιφάντα, μόνο που  αυτήν τη φορά Παλαιστίνιοι, μέλη ισλαμικών οργανώσεων, ζώνονται εκρηκτικά και ανατινάζονται σε δημόσιους χώρους σε ισραηλινές πόλεις. Η νέα εξέγερση αυτή τη φορά δεν περιορίζεται στα κατεχόμενα, αλλά αγγίζει και τις παλαιστινιακές περιοχές στο εσωτερικό του Ισραήλ: Ουμ αλ Φαχάν, Ναζαρέτ, Γιάφα, Χάϊφα, ολόκληρη τη Γαλιλαία και τη Νεγκέβ. Ο αριθμός των νεκρών στη δεύτερη Ιντιφάντα, στρατιωτικών και πολιτών, ξεπέρασε τους 5.300 Παλαιστινίους. Σαράντα δύο  μήνες μετά την κήρυξη της Ιντιφάντα η κατάσταση στα Παλαιστινιακά εδάφη ήταν τραγική. Μόνο στη Λωρίδα της Γάζας γκρεμίστηκαν 16.186 σπίτια. Δημόσιοι οργανισμοί έπαψαν να λειτουργούν, βομβαρδίστηκαν 300 σχολεία και πανεπιστήμια, ενώ 1125 σχολικά ιδρύματα είτε σφραγίστηκαν, είτε με στρατιωτική εντολή έπαψαν να λειτουργούν, είτε μετατράπηκαν σε στρατιωτικά φυλάκια. (ΕΕΔΔΑ Ιαν. – Μαρτ. 2004)

Το 2002 οι Ισραηλινοί αρχίζουν και χτίζουν ένα φράχτη για την προστασία των εποίκων, που γρήγορα πήρε το όνομα «τείχος της ντροπής». Το Τείχος της Δυτικής Όχθης αποτελεί το μεγαλύτερο έργο υποδομής στην ιστορία του Ισραήλ. Η κατασκευή του ξεκίνησε στις 14 Απριλίου του 2002, επί πρωθυπουργίας του Αριέλ Σαρόν, με στόχο να φτάσει τα 700 χιλιόμετρα. Είναι κατασκευασμένο από σκυρόδεμα και ηλεκτροφόρα σύρματα, ενώ σε κάποια σημεία το ύψος του φτάνει τα 8 μέτρα. Η λειτουργία του κοστίζει 260 εκατ. δολάρια τον χρόνο. Αυτή η κατάσταση επικρατεί και στη Ραμάλα της Δυτικής Όχθης, με τους Παλαιστινίους να βλέπουν τις περιουσίες των προγόνων τους να γίνονται απροσπέλαστες, καλά κρυμμένες πίσω από τόνους τσιμέντου και συρματοπλέγματος...

 Και φτάνουμε στις ημέρες μας όπου παρά το γεγονός ότι περί τα 120 κράτη αναγνωρίζουν το Παλαιστινιακό Κράτος η κατάσταση για τους Παλαιστίνιους όχι μόνο δεν βελτιώνεται αλλά επιδεινώνεται.  Ο νέος Πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ στις 6 Δεκεμβρίου 2017 αναγνώρισε ολόκληρη την Ιερουσαλήμ ως «ενιαία και αδιαίρετη πρωτεύουσα του Ισραήλ» ενάντια σε όλες τις σχετικές καταδικαστικές αποφάσεις του ΟΗΕ( 181 του 1947).Με την απόφαση τους αυτή οι ΗΠΑ θέλουν να κλείσει το Παλαιστινιακό εις βάρος όμως των Παλαιστινίων και ταυτόχρονα να πληγεί το Ιράν, που είναι το μόνο κράτος που βοηθά τη Χαμάς ( να θυμηθούμε ότι η ΧΑΜΑΣ - Ισλαμικό Κίνημα Αντίστασης») είναι μία παλαιστινιακή σουνιτική παραστρατιωτική οργάνωση και πολιτικό κόμμα που κατέχει σήμερα την πλειοψηφία των εδρών του εκλεγμένου νομοθετικού συμβουλίου στην Παλαιστινιακή Εθνική Αρχή )την οποία ΗΠΑ και Ισραήλ θεωρούν τρομοκρατική οργάνωση.

Όπως αντιλαμβάνεται ο καθένας η κατάσταση μόνο εύκολη δεν μπορεί να θεωρηθεί. Πιστεύω ότι το Ισραήλ δεν πρόκειται να  σταματήσει αν δεν διαλύσει την Χαμάς – πράγμα πολύ δύσκολο να συμβεί - ενώ η Χαμάς δεν θα σταματήσει αν δεν εξασφαλίσει το τέλος του αποκλεισμού της Γάζας –  εξίσου δύσκολο όσο το Ισραήλ  παραμένει σε θέση ισχύος και τυγχάνει της αμέριστης και όχι τόσο σιωπηρής συμπαράστασης των ΗΠΑ.Την στιγμή, που η Χαμάς αντιστέκεται σθεναρά και με χαρακτηριστική άνεση χωρίς να υπάρχει υποψία παράδοσης η κατάσταση φαίνεται να τραβήξει σε βάθος όταν μάλιστα ο στρατηγικός στόχος της Χαμάς ήταν και νομίζω είναι ακόμη όχι η καταστροφή του Ισραήλ αλλά  η συντριβή της αίσθησης ομαλότητας και ασφάλειας των πολιτών του Ισραήλ. Κάτι που επιτυγχάνεται πανηγυρικά .

Όσο για τη διπλωματική λύση φαντάζει ιδιαίτερα δύσκολη καθώς είναι σίγουρο ότι  δεν θα μπορούσε να μην επιφέρει επίπονους συμβιβασμούς για όλους κάτι το οποίο , όπως έχουν πια διαμορφωθεί οι καταστάσεις φαντάζει αν όχι αδύνατο πολύ δύσκολο.

 Σχεδόν τίποτα δεν φαίνεται να αλλάζει, όπως ακριβώς και τα προηγούμενα χρόνια. Η συνθήκη του Όσλο γέμισε με ελπίδες μόνο όσους  επιθυμούσαν την ειρήνη. Είκοσι πέντε χρόνια μετά, παραμένει κενό γράμμα. Το σίγουρο είναι ότι η Μέση Ανατολή δεν πρόκειται να βρει την πολυπόθητη ειρήνη αν δεν λυθεί το Παλαιστινιακό ζήτημα. Και για να λυθεί χρειάζεται ένα Παλαιστινιακό Κράτος βιώσιμο, ανεξάρτητο , κυρίαρχο και προπάντων εδαφικά ενιαίο. Από τη στιγμή όμως που το Ισραήλ και οι ΗΠΑ δεν εφαρμόζουν τις αποφάσεις του ΟΗΕ και δεν είναι διατεθειμένες να δεχθούν μια τέτοια εξέλιξη όχι μόνο δεν διαφαίνεται λύση αλλά καραδοκεί ο κίνδυνος μιας τρίτης Ιντιφάντα.