 |
| ...η Έπαυλη σήμερα |
Κυψέλη: Μια περιοχή – μια ιστορία.
Το αδηφάγο τέρας της αντιπαροχής δεν θα
μπορούσε μην κατασπαράξει και αυτή την όμορφη και ιστορική γωνιά της πρωτεύουσας.
Έτσι όπως συνέβη και σε ολόκληρη σχεδόν την Αθήνα, τα ρέματα μπαζώθηκαν, η
περιοχή άλλαξε όψη, και μετατράπηκε σε μια από τις πιο πυκνοκατοικημένες συνοικίες,
μία από τις περιοχές της Ευρώπης με τη χαμηλότερη αναλογία πρασίνου ανά κάτοικο.
Και παράλληλα αναπτύχθηκε η μυθολογία της, με τους καλλιτέχνες, διανοούμενους,
τα πολλά στέκια, τους μεσοαστούς που άρχισαν να αφήνουν τα διαμερίσματα της
Κυψέλης για τα βόρεια προάστια, αλλά και εκείνους τους πιστούς που παρέμειναν, τους μετανάστες τη
δεκαετία του ’90 αλλά και του 2000, το κυκλοφοριακό, την εγκληματικότητα, την εγκατάλειψη. Μέσα όμως
σε αυτό το περιβάλλον εξελίσσεται η μικρή ιστορία που θα σας διηγηθώ παρακάτω….
 |
| ..η κεντρική σκάλα που οδηγεί στο 2ο όροφο με την επιγραφή Ο ΘΕΟΣ ΔΙΕΠΕΙ ΤΑ ΕΝ ΤΩ ΑΣΥΛΩ |
Ήταν ένα χειμωνιάτικο μεσημέρι
όταν με το φίλο και συνάδελφο Χρήστο περάσαμε την πύλη της Έπαυλης Μάλκομ στην
Κυψέλη. Και δεν ήταν μια απλή είσοδο σε ένα χώρο ανθρωπιάς και φροντίδας αλλά μια <<χρονοπόρτα>> που μας μετέφερε
σε μια Αθήνα στα χρόνια της Ελληνικής Επανάστασης όπου όλα τα στοιχεία της παραπάνω
αναφοράς ήταν ανύπαρκτα. Αλήθεια, αν δεν το ζήσει κανείς δεν μπορεί να πιστέψει
πως είναι δυνατόν από τη μια στιγμή στην άλλη να βρεθείς σε μια άλλη εποχή..
 |
| ...κάποτε εδώ ήταν οι στάβλοι του Ναυάρχου. Σήμερα εδώ στεγάζονται τα μαγειρεία |
Η 'Επαυλη Μάλκολμ βρίσκεται εκεί
που λειτουργεί σήμερα το Άσυλο Ανιάτων στην Οδό Αγίας Ζώνης στην περιοχή της
Κυψέλης. Ανήκε στο Βρετανό ναύαρχο Σερ Πάλτνι Μάλκολμ (Sir Pulteney Malcolm), ο
οποίος είχε γεννηθεί στη Σκωτία το 1768.
Ο Μάλκολμ διοικούσε τον αγγλικό ναύσταθμο στη Μάλτα και ήταν αρχηγός του
βρετανικού στόλου της Μεσογείου από το 1828 μέχρι το 1831 και ξανά από το 1833
μέχρι το 1834.
 |
| ...η μαρμάρινη πλάκα με τους δωρητές |
Ο Ναύαρχος γοητεύτηκε από το κλίμα της Αθήνας και έχτισε
την εξοχική βίλα του στο "χωριό’’ τότε Πατήσια μισή ώρα μακριά από την πόλη".
Ξόδεψε για την έπαυλή του τρεις χιλιάδες λίρες, ένα υπέρογκο ποσό για την εποχή
εκείνη. Ο Γερμανός αρχαιολόγος και καθηγητής στα Πανεπιστήμια Αθηνών και Χάλλης
Λουδοβίκος Ρος (Ludwig Ross, 1806 - 1859), που επισκέφτηκε την Αθήνα στα 1832 -
33, γράφει στις "Αναμνήσεις" του ότι ο Μάλκολμ από καθαρό
φιλελληνισμό έχτιζε την εξοχική έπαυλή του, προκειμένου να δώσει ένα
ενθαρρυντικό παράδειγμα.
Το κτίσιμο της έπαυλης του
Μάλκολμ στα Πατήσια επέβλεπαν οι αρχιτέκτονες Κλεάνθης και Σάουμπερτ. Η
ανασφάλεια όμως εκείνα τα χρόνια ήταν τόσο μεγάλη, ώστε οι αρχιτέκτονες, όπως
διηγείται και πάλι ο Ρος, ήταν αναγκασμένοι να πηγαίνουν στην οικοδομή του
Μάλκολμ στα Πατήσια με συνοδεία και ένοπλοι, επειδή ληστές παραμόνευαν για να
τους πάρουν ομήρους για λύτρα.
 |
| ..Τέχνη μιας άλλης εποχής |
Η έπαυλη του Μάλκολμ σώζεται
μέχρι σήμερα και στεγάζει ένα τμήμα του Ασύλου Ανιάτων (ιδρ. 1893). Έχει
χτιστεί στη θέση ακριβώς όπου ο Κιουταχής, κατά την πολιορκία της Ακρόπολης,
είχε στήσει τη σκηνή του. Την έπαυλη την αγόρασε αργότερα ο Σπυρίδων Τρικούπης
για κατοικία του. Ένα διάστημα στέγασε και τη γαλλική πρεσβεία.
Η κα Πιπιλή , Υπ. Δημοσίων
Σχέσεων του Ιδρύματος είχε την καλοσύνη
να μας ξεναγήσει σε όλους τους χώρους τόσο της έπαυλης όσο και στα μεταγενέστερα
κτήρια που προσαρτήθηκαν με το πέρασμα του χρόνου προκειμένου να καλυφθούν οι
ανάγκες στέγασης των φιλοξενουμένων.
Η Ίδρυση του Ασύλου
Όπως μας ενημέρωσε η κα Πιπιλή Δήμητρα , όλα ξεκίνησαν το 1893 όταν είκοσι γυναίκες
αποφασίζουν ότι δεν θέλουν να στηριχθούν στην Αμερικανική βοήθεια και
επιδιώκουν να κάνουν κάτι μόνες τους .Από την μακρινή εκείνη ρομαντική εποχή όμως η κα Πιπιλη μας προσγείωσε στην σκληρή
πραγματικότητα του σήμερα με τον ΕΝΦΙΑ (για όλη την περιουσία που διαθέτει το
Άσυλο) να πνίγει το ίδρυμα και τα 7
εκατομμύρια ευρώ χρέη που απειλούν τη βιωσιμότητα του.
 |
| ...η αυλή της Έπαυλης |
Στο Άσυλο φιλοξενούνται σήμερα
180 συνάνθρωποι μας και εργάζονται 110 υπάλληλοι. Υπάλληλοι που σίγουρα δεν το
κάνουν μόνο για βιοποριστικούς λόγους αλλά γιατί αισθάνονται όλους τους φιλοξενούμενους εκεί δικούς τους ανθρώπους.
Χαρακτηριστική η σκηνή όπου ο πρόεδρος των εργαζομένων και φίλος Γιάννης
Βασιλόπουλος αγκαλιάζει , σαν να είναι μητέρα του , και φιλάει την παλαιότερη εκ των φιλοξενουμένων , την κα Βάσω
που ζει εκεί εδώ και 40 χρόνια.
Περνώντας την πύλη εξόδου με το
Χρήστο, αφήσαμε πίσω ένα κομμάτι της ιστορίας αλλά πήραμε μαζί μας μια μεγάλη
δόση ανθρωπιάς, αγάπης και αξιοπρέπειας.
Γαβριήλ Μιχαλάτος
Πολιτισμολόγος Ιστορικός
Πηγές:
Προσωπική Έρευνα
Εφημερίδα Καθημερινή
Εφημερίδα Δημοκρατία
Ιστοσελίδα Ιδρύματος Ανιάτων
Περιοδικό LIFO
